ارزیابی ترکیبات مفید موجود در روغن خارمریم کاژان

برگ‌ها، گل‌ها، ساقه‌های جوان و جوانه‌های گیاه خارمریم به عنوان سبزیجات در انواع سوپ و سالاد مصرف می‌شوند. میوه‌ها و دانه‌های این گیاه بیش از 2000 سال است که به عنوان داروی گیاهی برای درمان مشکلات کبد و صفرا به کار می‌روند. مطالعات اخیر نشان داده‌اند که خارمریم دارای خواص آنتی‌اکسیدانی، ضد آترواسکلروز (تصلب شرایین)، ضد دیابت، ضد التهاب و ضد سرطان است.

ماده مؤثر اصلی در خارمریم، «سیلی‌مارین» است. سیلی‌مارین ترکیبی از سه فلاونولیگنان به نام‌های «سیلی‌بینین، سیلی‌کریستین و سیلی‌دیانین» است. این ماده در سراسر گیاه خارمریم، از جمله میوه، دانه، ریشه، ساقه و برگ، یافت می‌شود، اما بیشترین غلظت آن در دانه‌ها است. علاوه بر سیلی‌مارین، دانه‌های خارمریم حاوی مقدار زیادی روغن هستند (حدود 20 تا 30 درصد وزنی). برای استخراج سیلی‌مارین از دانه‌های خارمریم، ابتدا روغن آن‌ها استخراج می‌شود. به همین دلیل، روغن خارمریم به عنوان یک محصول جانبی مهم در فرآیند تولید سیلی‌مارین به دست می‌آید.

برخی تحقیقات نشان می‌دهند که روغن خارمریم برای مصرف خوراکی مناسب است. در سال 2014، وزارت بهداشت چین استفاده از روغن خارمریم را به عنوان یک «منبع جدید روغن خوراکی» در محصولات غذایی مختلف، به استثنای غذای نوزادان، مجاز اعلام کرد.

بسته به روش‌های استخراج، ترکیب روغن خارمریم می‌تواند متفاوت باشد. به‌طور کلی، این روغن به دلیل غلظت بالای اسیدهای چرب غیراشباع، به‌ویژه لینولئیک اسید (امگا-6) و اولئیک اسید (امگا-9)، که دارای فواید سلامتی مانند پیشگیری از تصلب شرایین، دیابت و سرطان هستند، مورد توجه قرار می‌گیرد. همچنین، به دلیل مقدار بالای ویتامین E که یک آنتی‌اکسیدان طبیعی است، استفاده از روغن خارمریم توصیه می‌شود.

با وجود محبوبیت فزاینده روغن خارمریم، اطلاعات موجود در مورد ترکیبات و خواص آن همچنان محدود است. به همین دلیل، در سال 2024، تیم تحقیقاتی شرکت نیوشا مطالعه‌ای بر روی روغن خارمریم کاژان، که به روش پرس سرد استخراج شده، انجام داد. نتایج این مطالعه در مجله SCIREA Journal of Food منتشر شد. این تحقیق که بر روی دانه خارمریم ایرانی انجام شده است، نتایج زیر را ارائه می‌دهد:

1- مقدار روغن موجود در دانه خارمریم: از هر 100 گرم دانه‌ خارمریم تقریباً 21 گرم روغن استخراج شد. این مقدار با روغن حاصل از دانه‌های سویا (18 تا 22 گرم در 100 گرم)، که رایج‌ترین دانه روغنی در جهان است، قابل مقایسه است.

2- ترکیب اسیدهای چرب روغن خارمریم: ترکیب اسیدهای چرب یکی از ویژگی‌های مهم هر روغن خوراکی است که به طور قابل توجهی بر خواص فیزیکوشیمیایی و تغذیه‌ای آن تأثیر می‌گذارد. لازم به ذکر است که ترکیب اسیدهای چرب به موقعیت جغرافیایی و ژنوتیپ دانه مورد استفاده بستگی دارد.

طبق نتایج بدست آمده در این مطالعه، روغن خارمریم حاوی 47.28 درصد اسید چرب چند غیراشباع (عمدتاً امگا-6)، 30.66 درصد اسید چرب تک غیراشباع (عمدتاً امگا-9) و به میزان کمتری، 22.06 درصد اسیدهای چرب اشباع است.

3- ترکیب تری‌گلیسرید روغن خارمریم: تری‌گلیسریدها فراوان‌ترین اجزای روغن‌های گیاهی هستند و بیش از 98 درصد ترکیب آنها را تشکیل می‌دهند. شناسایی ترکیب تری‌گلیسریدها برای درک خواص فیزیکی و شیمیایی روغن‌های گیاهی اهمیت زیادی دارد. در این مطالعه، حداقل 27 نوع تری‌گلیسرید در روغن خارمریم شناسایی شد، که تری‌گلیسرید OLL (تری‌گلیسرید با ساختار اولئیک-لینولئیک-لینولیک اسیدها)، به عنوان فراوان‌ترین ترکیب (21.01 درصد) شناخته شد.

4- ترکیب فیتواسترول روغن خارمریم: فیتواسترول‌ها می‌توانند به کاهش کلسترول بد (LDL) خون کمک کنند و اثرات ضدالتهابی و ضدتوموری دارند؛ به همین دلیل وجود آنها در روغن‌ها به‌عنوان مزیتی برای سلامتی به شمار می‌رود. در این مطالعه، دو ترکیب دلتا-7-استیگمااسترول (36.57 درصد) و سیتواسترول (28.97 درصد) به‌عنوان فراوان‌ترین فیتواسترول‌ها در روغن خارمریم شناسایی شدند.

5- ترکیب ویتامین E در روغن خارمریم: ویتامین E یک ترکیب آنتی‌اکسیدانی است که می‌تواند پایداری روغن را در برابر فاسد شدن افزایش دهد. در این مطالعه، مقدار ویتامین E موجود در روغن پرس سرد خارمریم با روغن‌های استخراج شده با حلال مقایسه شد. طبق نتایج، روغن پرس سرد خارمریم مقدار ویتامین E بالاتری نسبت به دو نوع روغن دیگر داشت. ویتامین E عمدتاً شامل توکوفرول‌ها و توکوترینول‌ها است؛ در این مطالعه، آلفا-توکوفرول به‌عنوان فراوان‌ترین ویتامین E موجود در روغن پرس سرد خارمریم شناسایی شد. به طوریکه از کل ویتامین E موجود در این نوع روغن خارمریم (645.47 میلی‌گرم بر کیلوگرم)، مقدار 527.89 میلی‌گرم بر کیلوگرم مربوط به آلفا-توکوفرول بود.

نتایج این مطالعه به شناخت بهتر روغن خارمریم و کاربردهای بالقوه آن در صنایع غذایی، دارویی و آرایشی-بهداشتی کمک می‌کند.

بررسی و خرید آنلاین روغن خارمریم کاژان

– Amini, Z., Azizian, A., & Eyvazi, A. (2024). Investigate the components and thermal behavior of milk thistle seed oil. SCIREA Journal of Food, 5(1). Retrieved from https://doi.org/10.54647/food550062