شکوفه سنجد

تاریخچه و گیاهشناسی:

بیش از 90 گونه از جنس Elaeagnus در دنیا وجود دارد که عمدتاً در نواحی نیمه‌گرمسیری آسیا، اروپا و بخش‌هایی از آمریکای شمالی پراکنش دارند. ⁽¹⁾ مهم‌ترین گونه‌ی دارویی این جنس، درخت سنجد (E. angustifolia) است ⁽²⁾ که عموماً در زبان انگلیسی به آن زیتون روسی (Russian Olive) می‌گویند؛ زیرا ظاهر آن شبیه به درخت زیتون با میوه‌های کوچک، قرمز مایل به قهوه‌ای و بیضی شکل است. ⁽³⁾ در زبان انگلیسی به آن Oleaster هم می‌گویند. ⁽²⁾

سنجد، درختی اروپایی – آسیایی است ⁽²⁾ که می‌تواند در شرایط آب و هوایی مختلف رشد کند. گیاهی است که نور خورشید را دوست دارد و دماهای بین 45 تا 46 درجه سانتیگراد را تحمل می‌کند. نیازهای رشد آن از نظر خاک عبارتند از کم آب تا خشک، بسیار فقیر یا حتی شور. از نظر نیاز آبی متوسط است و به حداقل 20 سانتی‌متر بارندگی در طول سال نیاز دارد. ⁽⁴⁾این درخت می‌تواند طیف وسیعی از شرایط سخت زیست‌محیطی مانند سیل، خشکسالی شدید، سنگلاخی، شنی و شوری یا قلیایی بالای خاک‌ها را تحمل کند و زنده بماند؛ ⁽³⁾ بنابراین می‌تواند در حفظ اکوسیستم در مناطق خشک و نیمه خشک اهمیت داشته باشد. ⁽⁵⁾ 

سنجد به‌طور گسترده‌ای از مناطق شمالی آسیا تا هیمالیا و اروپا، ⁽⁶⁾ به ویژه در ترکیه، قفقاز و آسیای مرکزی پراکنش دارد. اگرچه در بسیاری از شهرهای اروپایی از این گونه به عنوان یک درخت زینتی استفاد می‌شود، اما در بخش مرکزی و شرق آناتولی به‌دلیل استفاده از میوه خوراکی آن به‌طور گسترده کشت می‌شود. ⁽⁷⁾ همچنین، این گیاه کاربردهای دارویی و اقتصادی مختلف دارد. تمامی قسمت‌های درخت سنجد ازجمله ریشه، چوب، پوست تنه، گل‌ها و میوه‌ها خواص دارویی دارند و در صنایع غذایی، بهداشتی، دارویی، عطرسازی ⁽⁵⁾ و همچنین در تولید مصنوعات چوبی و آلات موسیقی مورد استفاده قرار می‌گیرند. ⁽³⁾ در چین، سنجد به‌طور گسترده در منطقه شمال غرب کشت می‌شود و گل‌های سنجد به‌طور گسترده‌ای به عنوان ماده غذایی و ماده دارویی مورد استفاده قرار گرفته‌اند. به عنوان مثال، از شکوفه سنجد به عنوان یک ماده طعم‌دهنده در دمنوش و افزودنی‌های غذایی استفاده می‌شود. ⁽⁸⁾

علاوه بر این، روغن‌های اسانسی حاصل از شکوفه و برگ سنجد به عنوان نگهدارنده در صنایع غذایی و به عنوان آفت‌کش‌ طبیعی در کشاورزی شناخته شده‌اند. ⁽⁹⁾ فلاوونویئدهای موجود در شکوفه سنجد در پزشکی ارزش کاربردی خوبی دارند. ⁽⁸⁾

سنجد درخت یا درختچه‌ای بزرگ و خزان‌پذیر از خانواده سنجدیان (Elaeagnacea) است. سنجد درختی با طول عمر طولانی (80 تا 100 سال) است ⁽³⁾ که می‌تواند تا ارتفاع 7 متر رشد کند. ⁽⁴⁾ شاخه‌های آن نقره‌ای – سبز هستند. ⁽⁵⁾ برگ سنجد به‌طول 4-8 سانتی‌متر، ⁽⁴⁾ بیضی شکلِ بلند با نوک تیز و دمبرگ‌های کوتاه است. ⁽²⁾ سنجد در ماه ژوئن (اواسط خرداد تا اواسط تیر) گل می‌دهد. شکوفه‌های سنجد رایحه‌ای بسیار تند و خوشبو دارند. ⁽⁴⁾ این شکوفه‌ها کوچک، زرد مایل به سفید ⁽³⁾ (کرم رنگ)، زنگوله‌ای شکل و به صورت منفرد یا خوشه‌ای هستند ⁽⁵⁾ و به عنوان منبعی از شهد برای زنبورهای عسل مورد استفاده قرار می‌گیرند. ⁽³⁾ معمولاً فصل گل‌دهی حدود 20 تا 30 روز طول می‌کشد. ⁽⁹⁾ به دلیل دوره کوتاه گل‌دهی، شکوفه‌های سنجد تازه برداشت شده باید با دقت برای نگهداری طولانی مدت ⁽⁸⁾ یا استخراج روغن اسانسی فرآوری شوند. ⁽⁹⁾ درخت سنجد بعد از 5-6 سال شروع به میوه‌دهی می‌کند. ⁽³⁾ میوه‌های آن بیضی شکل، به طول 1.5 تا 2 سانتی‌متر و قهوه‌ای مایل به قرمز هستند. ⁽⁵⁾ میوه سنجد در ماه سپتامبر (اواسط شهریور تا اواسط مهر) می‌رسد که به شکل تازه یا خشک شده قابلیت مصرف دارد. ⁽⁷⁾