هلو

تاریخچه و گیاهشناسی:

طبق آثار ادبی چینی، تاریخ پیدایش و کشت هلو به 1000 سال قبل از میلاد مسیح، در چین برمی‌گردد. ⁽¹⁾ حدود 3000 سال پیش، هلو از چین به تمام مناطق دارای آب و هوای معتدل و نیمه‌گرمسیری در قاره آسیا منتقل شد؛ هلو از طریق جاده ابریشم به پرشیا (پارس، نام رایج ایران در زمان‌های گذشته) و از آنجا در سراسر اروپا گسترش یافت و از اروپا توسط کاوشگران اسپانیایی و پرتغالی به قاره آمریکا برده شد. ⁽²⁾

نام گونه‌ی این درخت میوه (persica) از کلمه «پرشیا» گرفته شده که این موضوع هم نشان دهنده‌ی مسیر تجارت آن در دوران باستان است. ⁽³⁾

حدوداً 1400 سال قبل از میلاد مسیح، مصریان هلو را در تقدیم به «خدای آرامش» استفاده می‌کردند. به گفته‌ی پلینیوس (نویسنده و طبیعیدان رومی)، هلو حدود سال 332 قبل از میلاد مسیح در یونان کاشته شد و توسط ویرژیل (19-70 ق.م.) در آثار ادبی رومی ذکر شده است. ⁽³⁾

اگرچه منشأ هلو کشور چین است، ولی در زمان‌های گذشته رومی‌ها هلو را «سیب ایرانی، Persian Apple» می‌نامیدند؛ فرانسوی‌ها آن نام را به «Pêche» ترجمه کردند که در نهایت منجر به نام انگلیسی امروزی هلو «Peach» شد. ⁽⁴⁾

در حال حاضر هلو به عنوان یک محصول میوه‌ای مهم، به طور گسترده‌تر و وسیع‌تر در مناطق معتدل در سراسر دنیا پرورش داده می‌شود ⁽⁵⁾ و قاره آسیا حدود نیمی از این تولید را به خود اختصاص می‌دهد. ⁽⁶⁾ چین، به عنوان بزرگترین تولیدکننده میوه هلو در دنیا، در حال حاضر تقریباً بیش از 1000 رقم هلو دارد. ⁽¹⁾ بعد از آن به ترتیب ایتالیا، اسپانیا و ایالات متحده آمریکا قرار دارند. ⁽⁷⁾

هلو از نظر تغذیه و اقتصادی دارای اهمیت است و بخشی ضروری از رژیم غذایی انسان می‌باشد؛ همچنین دارای عطر و طعم و مزه استثنایی است که آن را در میان محبوب‌ترین میوه‌های مصرفی در جهان قرار می‌دهد. ⁽²⁾ میوه هلو عمر نگهداری نسبتاً بسیار کوتاهی دارد و می‌توان آن را به شکل میوه‌ی تازه، خشک یا منجمد مصرف کرد. ⁽⁸⁾ همچنین برای تولید کمپوت میوه، ژله، مربا، آب میوه و ماست میوه‌ای فرآوری می‌شود. ⁽²⁾

جنس پرونوس (Prunus) نزدیک به 200 گونه دارد که به‌منظور استفاده از میوه‌ها و دانه‌های خوراکی آنها کشت می‌شوند. ⁽¹⁾

پنج گونه در جنس پرونوس (Prunus) به عنوان هلو در نظر گرفته می‌شوند:

گونه‌ی P. davidiana (Carr.) Franch که بومی شمال چین است.

گونه‌ی P. ferganensis (Kost. et Rjyb.) Kov. et Kost که در غرب چین رشد می‌کند.

گونه‌ی P. kansuensis Rehd که بومی شمال غربی چین است.

گونه‌ی P. mira Koehne که در کوه‌های هیمالیا و در امتداد رودخانه‌های زرد و یانگ‌تِسه رشد می‌کند.

گونه‌ی P. persica (L.) Batsch که بیشتر ارقام تجاری هلو متعلق به این گونه هستند. ⁽³⁾

از این رو، هلو یکی از متنوع‌ترین گونه‌های میوه است که با در نظر گرفتن تنوع شکل‌ها، اندازه‌ها، نوع پوست، هسته‌، رنگ گوشت میوه (قرمز، سفید یا زرد)، ⁽⁷⁾ چسبیدگی هسته به گوشت میوه (هسته جدا، هسته نیمه‌چسبیده و هسته چسبیده) ⁽¹⁾ و سایر جنبه‌های متغیر در مورد این میوه محبوب، دارای بیشترین تعداد ارقام تجاری است. ⁽⁷⁾

هلو درختی خزان‌‎پذیر یا همیشه سبز از خانواده گلسرخیان (Rosaceae) است که تا ارتفاع 10 متر رشد می‌کند. ⁽¹⁾ در اوایل فصل بهار، شکوفه‌های درخت هلو بسیار زودتر از برگ‌ها می‌رویند که به صورت منفرد یا ترکیبی و به رنگ صورتی ⁽⁸⁾ یا سفید مایل به صورتی هستند. ⁽¹⁾ برگ‌های درخت هلو، مسطح، متناوب، سرنیزه‌ای طویل، با حاشیه‌ی ارّه‌ای، به طول 8 تا 15سانتی‌متر، پهنای 15 تا 35 سانتی‌متر با دمبرگ‌های 1 تا 1.5 سانتی‌متر هستند. ⁽⁸⁾ میوه هلو از نوع هسته‌دار (شَفت)، ⁽¹⁾ دارای بوی خوش و دلپذیر و با سطحی مخملی (پوشیده از کرک) است. ⁽⁸⁾ رنگ گوشت میوه زرد، نسبتاً سفید ⁽⁸⁾ یا سرخ خونی است. ⁽⁵⁾ در هلو، رنگ پوست میوه یک عامل تعیین‌کننده کلیدی برای کیفیت میوه است، زیرا رنگ پوست توسط فلاوونوئیدها از جمله آنتوسیانین‌ها ⁽⁹⁾ -ترکیباتی که سطح سلامت انسان را ارتقا می‌دهند ⁽⁵⁾ – تنظیم می‌شود. هسته‌ی هلو، دارای یک دانه‌ی پهن به رنگ قرمز مایل به قهوه‌ای، به‌طول حدوداً 1.3 تا 2 سانتی‌متر و بیضی شکل است که توسط پوسته‌ای چوب مانند محصور شده است. ⁽⁸⁾